Saturnalia: Decemberfeesten in het oude Rome

Kersttijd: de tijd waarin koude winternachten buiten de deur worden gehouden met lichtjes, haardvuren, warme drank en grote hoeveelheden eten. Het zijn nu misschien vooral de korte dagen en kille nachten die mensen in saamhorige kerstsfeer bijeenbrengen. De moderne kerstdagen lijken daarmee met name een bevestiging van de huiselijke gezelligheid waarin alles ‘is zoals het zou moeten zijn’.

Voor de Romeinen lag dat anders. In december vierden zij Saturnalia, een carnaval-achtig festival waarin de gevestigde orde juist werd omgedraaid en bespot. Romeinen gaven elkaar cadeaux, vaak met een plagerige ondertoon. Gokken en dobbelen om humoristisch bedoelde prijzen, hoewel dat anders verboden was, werd nu zelfs aangemoedigd – ook voor vrouwen en slaven. Slaven konden zelfs aanliggen aan de diners, terwijl ze door hun meesters bediend werden. Van ongeveer 17 tot 23 december stond Rome zo op zijn kop. Het geheel ging uiteraard met grote hoeveelheden drank gepaard. Een braaf en net feest viel het niet te noemen.

Reden te meer voor de deftige Romeinen om zich in een afgelegen villa met goed gezelschap te verschansen tot de bui was overgewaaid. Zo deed in de 1e eeuw Plinius de Jongere, en zo gebeurde het in de 4e eeuw nog. Uit die tijd hebben we Saturnalia  van Macrobius Ambrosius Theodosius: een bloemlezing uit de hoogtepunten van de klassieke cultuur. Macrobius schreef het in de vorm van een dialoog. Plato voerde ooit ook disputerende tafelgenoten op in zijn dialogen – voor Macrobius was dat al bijna 1000 jaar geleden. Maar ook hij laat zijn disgenoten op de Saturnalia toespraken geven over de cultuur, religie, filosofie en literatuur van de oudheid. Enige mistroostigheid is daarbij voor Macrobius niet van de lucht: in zijn villa zal het goed toeven zijn geweest, maar om hem heen viel het Romeine Rijk langzaam in duigen.

Zijn Saturnalia en andere werken hebben de tand des tijds echter doorstaan. Macrobius’ hommages aan de Oudheid blijken in de eeuwen daarna aanstekelijk: dat zijn ze nu nog. Zo kunnen we ook deze decembermaand met genoegen terugkijken op Macrobius’ verfijnde bloemlezing, en het woeste festival van Saturnalia – maar wel vanuit de leunstoel bij de haard.


'Saturnalia: Decemberfeesten in het oude Rome' has no comments

Be the first to comment this post!

Would you like to share your thoughts?

Your email address will not be published.

Deze website is onderdeel van de Vereniging Classici Nederland en gerealiseerd door X11 Creatie.