Prinsjesdag – Hoeden in de Oudheid

Nu Prinsjesdag voor de deur staat, richten de ogen zich naar vrouwelijke politici, en met name naar de velerlei hoofdtooien waarmee ze ten tonele komen op de derde dinsdag in september. Politici gebruiken deze hoeden vaak als politiek statement. Ook de oudheid kent een rijke collectie aan hoofddeksels, sommige met een sterke politieke boodschap, die tot op de dag van vandaag voortleeft. We lopen een aantal modellen langs, de petasos, de kausia, en de beroemde pilos en frygische muts.

Zo droeg Keizer Augustus een karakteristieke zonnehoed met brede rand om zich tegen het felle licht en hitte te beschermen. Dat meldt althans Suetonius ( 70 – 140 n. Chr.), een schrijver die ook graag verhalen in aangedikte vorm overlevert. Hij schrijft bijvoorbeeld dat Augustus de hoed ook in de winter droeg, en zelfs binnen.

De Griekse petasos kwam uit Thessalie, noord Griekenland, en werd veel door boeren gedragen.

Een Macedonisch beeldje van een man met de kausia muts, die met Alexander de Grote een opmars maakte door de antieke wereld.

Mogelijk was dit de petasos, een brede hoed van vilt of stro, die veel door boeren in Thessalië (noord Griekenland) werd gedragen. Andere regio’s hadden hun eigen hoeden. De Macedoniërs droegen een typische platte hoed met een brede opstaande onderrand, de kausia. Toen de Macedoniërs onder Alexander de Grote aan grondgebied en populariteit wonnen in de antieke wereld, won ook deze Macedonische kausia terrein. Hij werd ook in het Rome van de 2e eeuw voor Christus aangetroffen.

Maar het meest bekende Griekse hoofddeksel is de pilos, waarvan wordt aangenomen dat hij met name in Sparta in zwang was. Deze was eveneens gemaakt van vilt (pilos, πῖλος betekent ook vilt), en was rond en puntig van vorm. Mogelijk daarom werd hij in de traditie verbonden met de mythische tweeling Kastor en Polydeukes (Romeinse benaming: Castor en Pollux).  Zij zouden zijn geboren uit eieren. De pilos-mutsen leken op de bovenkant van de eierschalen waaruit zij het levenslicht zagen.

 

De puntige pilos werd met name met Sparta geassocieerd. Het model bestond zowel voor vilten mutsen als voor metalen helmen, die door soldaten werden gedragen.

 

Een munt van Brutus, met daarop de twee dolken en de vrijheidsmuts. De boodschap is duidelijk: Brutus heeft het tot slaaf gemaakte Rome bevrijd.

Deze Griekse muts werd in het oude Rome bekend als symbool voor vrijheid. Vrijgelaten slaven kregen van hun meester tijdens hun emancipatie of vrijlating een ongeverfde vilten pileus, zoals de Romeinen hem noemde. Dat gebaar liet zich uitstekend lenen voor politieke boodschappen. Zo laat Brutus, na zijn beruchte moord op Caesar, munten slaan met twee dolken en deze pileus. De boodschap is duidelijk: het Romeinse volk, onder tiran Caesar tot slaaf gemaakt, heeft nu haar vrijheid terug.

De frygisch muts, hier nog op een Griekse roodfigurige vaas.

Later, pas na de val van het Romeinse rijk, is de pilos of pileus als symbool van vrijheid vervangen door een andere hoed: de frygische muts. Dit hoofddeksel uit Phrygië stond in de Oudheid symbool voor alles wat oosters was; het koninkrijk Phrygia lag in wat nu centraal Anatolie is.

Vanaf de renaissance begint juist deze muts het teken van vrijheid bij uitstek te worden. Met name tijdens de Amerikaanse en Franse revolutie maakt ze furore. Nu nog zijn in het wapen van de Amerikaanse Senaat en de Franse Republiek de mutsen terug te vinden. Het is het hoofddeksel van de symbolische Marianne, boegbeeld van de Franse Revolutie. Opvallend detail:  wij kennen dit model vooral van de witte smurfenmutsen.

De Franse Marianne , met de voor ingewijden herkenbare frygische vrijheidshoed op haar hoofd.

Het zegen van de senaat. De frygische muts is herkenbaar in beeld, maar voor het geval de boodschap niet duidelijk is vermeld de rand waar het om gaat: vrijheid.

Het meest bekende hoofddeksel uit de Oudheid blijft natuurlijk de lauwerkrans, die in Griekenland werd uitgereikt aan zegevierende atleten, en zo symbool werd voor overwinning en succes op ieder gebied. Ook nu is dit symbool niet meer weg te denken. Atleten en uitblinkers van iedere soort laten zich tooien met bladerkransen. Ook op wapens en iconen zien we de lauweren terugkomen, bijvoorbeeld bij dit wapen van de Amerikaanse Senaat.


'Prinsjesdag – Hoeden in de Oudheid' has no comments

Be the first to comment this post!

Would you like to share your thoughts?

Your email address will not be published.

Deze website is onderdeel van de Vereniging Classici Nederland en gerealiseerd door X11 Creatie.