Scythen?

Door René van Royen

Odysseus is er maar wat trots op. Hoe hij door de vermomming van Achilles heen had kunnen kijken. Zijn moeder Thetis die wist wat haar lieve zoon te wachten stond, had hem aangekleed als een meisje en ondergebracht bij de koning van Scyrus. Maar Odysseus doorzag de list en door prachtige wapens neer te leggen, waar echte meisjes geen belangstelling voor hebben, verraadde Achilles zelf wie hij was.

Wat Thetis deed voor haar zoon, kan de tijd met alles doen: verhullen. Mensen van nu wonen in gewone landen en leiden daar een moderne leven zonder duidelijke band met – bijvoorbeeld – hun verre verleden. Zo gebruiken de Oekraïners net als de Russen het Cyrillische schrift, zijn orthodoxe christenen en kijken ook gewoon tv. Maar zoals Odysseus zich niet liet afleiden door de listen van Thetis moeten wij ons ook niet laten misleiden door de tijd. Wat ik bedoel?

We leven nu in het jaar 2026 en meer dan vijfentwintighonderd jaar geleden woonden in het land dat nu Oekraïne heet de Scythen. De Griekse reiziger en historicus Herodotus heeft hun land bezocht en met de mensen gesproken zoals te lezen is in het vierde boek van zijn Historiën. En wie dat leest, valt op dat moderne Oekraïners wel veel met de Scythen van Herodotus gemeen hebben.

Om te beginnen hun onverzettelijkheid. Toen de Perzische koning Darius met een enorm leger in het jaar 513 v.C. hun land binnengemarcheerd was, waren de Scythen niet bijster onder de indruk. Ze reageerden zoals ze gewend waren en vermeden de confrontatie en maakten door de tactiek van de verschroeide aarde toe te passen het de aanvallers bijzonder moeilijk. Moe van het zinloos achtervolgen, stuurde de Perzische koning de leider van de Scythen een bode met de boodschap dat het zo niet langer kon en dat de Scythen moesten kiezen. Ze moesten ophouden met vluchten en het gevecht aangaan of zich aan de Perzische koning overgeven. Gesymboliseerd zoals de Perzen dat zeggen door land en water te geven.

Wat de Perzische koning als antwoord kreeg, klinkt wel heel modern. Want de Scythische leider zei: ‘Ik ben nog nooit uit angst gevlucht en doe dat nu ook niet voor jou. En rondtrekken is niets nieuws voor ons omdat we dat in vredestijd ook al doen. En ik zal je uitleggen waarom ik nu het gevecht niet aanga. Want wij gaan pas vechten als daar een goede reden voor is en eerder strijden we niet, ook niet met jou. En in plaats van het land en het water dat jij vraagt, zullen we je passende cadeaus sturen. Jij noemt je zelf onze heerser, maar ik zeg dat je zult huilen’, zoals de Scythische uitdrukking luidt.

De geschenken die de Scythen gaven, liegen er niet om. Ze gaven de Perzische koning een vogel, een muis, een kikker en vijf pijlen. En wat daarvan de betekenis is, wordt uitgelegd door een hoffunctionaris van Darius. Daar willen de Scythen mee zeggen dat, tenzij de Perzen in vogels veranderen en de hemel in vliegen, als muizen onder de grond kruipen of als kikkers het water inspringen, ze nooit meer naar huis zullen terugkeren, getroffen als ze zijn door deze pijlen.

Want de pijl is het wapen van de Scyth. Als hun koning wil weten hoe groot zijn leger is, geeft hij het bevel dat elke volwassen man hem een pijlpunt brengt. En in de mythologie horen pijl en boog ook bij de Scythen. Want stamvader Scythes is het kind van Heracles en een plaatselijke godin aan wie Heracles één van zijn bogen nalaat.

Wie er later in het land van de Scythen bij zijn komen wonen en hoe de naam van het land veranderd is, is de moeite van het uitzoeken waard. Maar de ongelofelijke vaardigheid met schieten van de Oekraïners verraadt dat we te maken hebben met mensen die een groot talent duizenden jaren in ere gehouden hebben.