Schilderij met verbeelding van de vernietiging van de Joodse Tempel, Francesco Hayez (bron: Wikipedia)

Waar komen ‘Israël’ en ‘Palestina’ vandaan?

De strijd in Gaza roept heftige emoties op. Van beide zijden wordt een beroep gedaan op de geschiedenis. Het land zou erfgoed zijn van ofwel de Israëli ofwel de Palestijnen. Wij vroegen ons af waar de namen vandaan kwamen en legden deze vraag voor aan Frank Bosman, onderzoeker aan Tilburg School of Catholic Theology. En wat blijkt? Ook hier komen de klassieken om de hoek kijken!

Wie het nieuws deze dagen een beetje volgt, krijgt de namen van Israël en Palestina geregeld om de oren geslagen. Israël is de naam van de staat die in 1948 werd uitgeroepen op een deel van het gebied dat onder het Britse mandaat van 1920 tot 1948 bekend stond onder de naam Palestina. Maar waar komen deze namen vandaan?

Israël is oorspronkelijk een Hebreeuwse eigennaam: יִשְׂרָאֵל‎ (Jisra’el). Volgens het Bijbelboek Genesis (32,28; 35,10) gaf God deze naam aan de aartsvader Jacob, de zoon van Isaac, na het incident aan de oever van de rivier van Jabbok. Genesis suggereert dat Jisra’el een samentrekking is van het werkwoord שָׂרָה‎ (sarah), dat ‘heersen’ of ‘strijden’ betekent en אֵל (el), dat ‘ God’ betekent. Israël betekent dan ‘God heerst’. Moderne exegeten verstaan ‘Israël’ echter nu meestal als ‘strijder met God’. Jacobs afstammeling vormden later de legendarische ‘twaalf stammen van Israël’, collectief aangeduid als ‘Israël’.

Om de zaken nog ingewikkelder te maken, Israël is ook de naam van het zogenaamde Noordrijk (met Samaria als hoofdstad) dat rond 720 voor Christus door de Assyriërs werd veroverd en de bevolking werd weggevoerd. Overbleef het Zuidrijk, bekend als het Koninkrijk van Juda, met Jeruzalem als hoofdstad. Zowel het Noordrijk individueel als het Zuid- en Noordrijk gezamenlijk stonden dus bekend als Israël.

Caesarea Maritima (bron: touristisrael.com)

De naam ‘Palestina’ komt van het Latijnse Palaestina, dat op zijn beurt weer van het Griekse Παλαιστῑ́νη afkomt. Het woord werd voor het eerst gebruikt door de Griekse historicus Herodotos (5e eeuw voor Christus). Waarschijnlijk is het een verbastering van verschillende historische woorden voor de Filistijnen, die de zuidkust van Kanaän bewoonden gedurende de IJzertijd en waarmee de Bijbelse Israëlieten verschillende conflicten uitvochten. In de 2e eeuw v.Chr. werd het gebied Palestina/Israël door de Romeinen ingelijfd als een provincie onder de naam Syrisch Palestina. Hiermee werden het semionafhankelijke Romeins Judea en Romeins Syrië samengevoegd naar aanleiding van de desastreus verlopen Bar Kochba-opstand in 132 na Christus.

In 1918, na het einde van de Eerste Wereldoorlog, kreeg het Verenigde Koninkrijk van de Volkerenbond het gebied Israël/Palestina toegewezen. Dit resulteerde in het Brits mandaatgebied van Palestina. In 1948 kwamen grote gedeelten van dit mandaatgebied in handen van de net opgerichte onafhankelijke Staat Israël.

Dr. Frank G. Bosman
onderzoeker aan Tilburg School of Catholic Theology


'Waar komen ‘Israël’ en ‘Palestina’ vandaan?' has 1 comment

  1. 7 december 2023 @ 14:31 Michael Buijkx

    Verhelderend artikel, hartelijk dank! Op maandag 9 oktober het 2e uur reageerde een 2e klasser hevig verontwaardigd toen ik halverwege een zin over “Palestijnse terroristen” sprak. Toen hij me liet uitspreken kon ik me net redden dat dit juist geen pleonasme maar een citaat was uit een filmpje van de universiteit van Nederland waarin Prof. Maurits Berger begrijpelijk en zorgvuldig uitlegt dat je (minstens) in 1917 moet beginnen als je iets wil begrijpen van het conflict. https://youtu.be/7wyEAK7STy8 “Hoe is het conflict tussen Israeliers en de Palestijnen ontstaan”. (Het filmpje is een jaar oud en komt trouwens ook voor in Arjan Lubachs collage) Na vertoning begreep de klas niet alleen dat deze woordcombinatie soms van eigenaar/object is veranderd, maar waren ze ook aangenaam opgelucht over zijn benadering die ze niet partijdig vonden en wel zeer interessant. Bovenbouwleerlingen gaven zelfs aan dat ze dit filmpje aanzienlijk objectiever vonden dan hun geschiedenisboek uit klas 3 (geschiedeniswerkplaats). Relevantie voor klassieken.nu? De actualiteit van “de Romeinen die om de hoek komen” is misschien niet de méést relevante conclusie om te verbinden aan dit artikel …. 😉

    Reply


Wil je jouw gedachten delen?

Your email address will not be published.

Deze website is onderdeel van de Vereniging Classici Nederland en gerealiseerd door AdCon Online Marketing.